Вестэрнізацыя вышэйшай школы па-беларуску

У Беларусі можа быць адкрыты філіял аднаго з вядучых ВНУ свету, такую заяву зрабіў першы намеснік міністра адукацыі Аляксандр Жук. Ён заявіў, што такі філіял «дазволіць нарошчваць навуковую і матэрыяльную базу, запрашаць на працу выкладчыкаў з вядучых сусветных ВНУ». Але ж ў свой час менавіта вялікая колькасць замежных выкладчыкаў была адной з асноўных прычын крытыкі ЕГУ з боку Мінадукацыі. Што змянілася ў сістэме адукацыі вышэйшай школы, што сёння чыноўнікі самі заяўляюць аб гатоўнасці запрашаць спецыялістаў з-за мяжы?

Уладзімір Дунаеў. На гэтае пытанне можна было б адказаць даволі проста, калі б у заяве намесніка міністра адукацыі не праглядалася некалькі розных сэнсавых планаў.

Перш за ўсё, гэта жаданне павысіць прывабнасць беларускай вышэйшай адукацыі ў вачах замежных студэнтаў. У Беларусі ўлады не хочуць адкрыта абмяркоўваць крызісны стан ў вышэйшай школе, які звязаны з пагаршэннем дэмаграфічнай сітуацыі. Калі ў Расіі, напрыклад, адкрыта прагназуюць скарачэнне колькасці студэнтаў у два разы, то ў нашай краіне гэтая тэма не абмяркоўваецца. Разам з тым, у міністэрстве адукацыі, вядома, ведаюць аб гэтай пагрозе і спрабуюць шукаць спосабы аслабіць ўздзеянне магчымага крызісу.

Магчымасці прыцягнення сродкаў насельніцтва для фінансавання адукацыі ва ўмовах рэзкага скарачэння колькасці выпускнікоў сярэдняй школы і, такім чынам, колькасці абітурыентаў, якая непазбежна памяншаецца.

Надзея на дыверсіфікацыю крыніц фінансавання, як і ў многіх іншых краінах, звязваецца з прыцягненнем у Беларусь замежных студэнтаў. Яшчэ ў снежні 2006 году калегіяй Мінадукацыі быў зацверджаны план мерапрыемстваў па развіццю экспарту адукацыйных паслуг, які ставіў задачу павялічыць за год колькасць замежных студэнтаў на 20%. Да 2010 чакалася нарасціць аб'ём адукацыйных паслуг такога роду на суму да USD20 млн. Гэтыя планы, мабыць, не супярэчылі акадэмічным рэпрэсіям і варожасці да еўрапейскіх адукацыйных мадэляў. У 2004 г. ўлады згарнулі працэс далучэння нашай краіны да Балёнскай дэкларацыі, і нападкі на практыку інтэрнацыяналізацыі навучальнага працэсу ў Еўрапейскім гуманітарным універсітэце, у тым ліку і запрашэнне замежных выкладчыкаў, былі часткай палітыкі самаізаляцыі беларускай сістэмы адукацыі ад Захаду як ідэалагічнай пагрозы рэжыму. На такім фоне спробы пашырыць імпарт замежных студэнтаў не былі асабліва паспяховыя. Заклікі да адраджэння анахранічнай савецкай сістэмы вышэйшай адукацыі не падвышалі прывабнасці айчынных ВНУ. Барацьба эканомікі з ідэалогіяй відавочна вяла да перамогі ідэалогіі. Мабыць, сітуацыя ў сапраўдны момант настолькі сур'ёзная, што некаму здаецца, што час ахвяраваць ідэалагічнымі вярыгамі дзеля нарошчвання даходаў ад імпарту студэнтаў.

Інтэрнацыяналізацыя адукацыі і ў плане еўрапейскай архітэктуры вышэйшай адукацыі, і ў плане кадравага забеспячэння навучальнага працэсу з'яўляецца той цаной, якую давядзецца плаціць за дыверсіфікацыю крыніц фінансавання беларускай вышэйшай школы. Але і такія перамены ў адукацыйнай палітыцы не гарантуюць поспех. На рынку міжнароднай адукацыі ёсць куды больш паспяховыя гульцы, чым Беларусь. Акрамя таго, у нашай краіне дастаткова праціўнікаў рэформаў, якія не жадаюць адмаўляцца ад ідэалагічных стэрэатыпаў. Пакуль «рэфарматары» вымушаныя шукаць кампраміс з кансерватарамі на даволі хісткай аснове. Так, напрыклад, заявы аб далучэнні да Балонскага працэсу дзіўным чынам спалучаюцца з прасоўваннем праз Палату прадстаўнікоў Адукацыйнага кодэкса, які яшчэ больш узмацняе адміністрацыйнае самавольства ў вышэйшай школе і бяспраўе выкладчыкаў і студэнтаў. У выніку вялікая верагоднасць, што замест рэформы мы атрымаем чарговае хімерычнае спараджэнне чынавенскай фантазіі. Так ужо было не раз у постсавецкай гісторыі беларускага адукацыі.

Планы Мінадукацыі па прыцягненні ў краіну сусветных лідэраў адукацыі, мабыць, павінны разглядацца ў кантэксце палітыкі павышэння прывабнасці нашай краіны для замежных студэнтаў. Аднак камічнасць заявы аб адкрыцці ў Беларусі філіялаў Кембрыджскага і Гарвардскага ўніверсітэтаў складаецца ў тым, што менавіта гэтыя ВНУ і не практыкуюць стварэння так званых афшорных кампусаў, то бок тых самых філіялаў, пра якіх казаў, калі верыць СМІ, намеснік міністра адукацыі. Праўда, выключэнні робяцца для бізнэс-школ. Рэпутацыя гэтых універсітэтаў, якія займаюць дзве верхнія прыступкі ва ўсіх сусветных рэйтынгах ВНУ, каштуе куды больш, чым можа прапанаваць нейкая «камерцыйная структура» і таямнічая арабская карпарацыя, спакусіўшая Мінадукацыі гэтай фантастычнай ідэяй. Значна больш рэалістычна прыцягнуць у Беларусь больш сціплых партнёраў. Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, пра які таксама марыць Аляксандр Жук, у апошні год павысіў свой рэйтынг. Па версіі «Тimes» ён падняўся з 231 на 183 месца. Гэта, вядома, не Гарвард, але беларускія ВНУ ўвогуле ні ў якіх рэйтынгах не фігуруюць. І, акрамя таго, МДУ не спыняюць рэпутацыйныя выдаткі. Так, сапраўдным скандалам стала адкрыццё ў 2006 філіяла гэтага ВНУ ў Ташкенце.

Па інфармацыі Інтэрнэт-выдання Uzmetronom, забароненага ва Узбекістане, пачатак працы азнаменаваўся грандыёзнымі адкатамі і крадзяжамі сродкаў, выдзеленых на будаўніцтва і аснашчэнне будынка філіяла. Высветлілася, што маскоўскія прафесары адмаўляюцца працаваць у Ташкенце на тых умовах, якія былі прапанаваныя ўзбекскай бокам, а замест Рахматулло Аллоева, знятага асабіста прэзыдэнтам Карымавым перад самым пачаткам навучальнага года, на кіраўніцтва філіялам МДУ прэтэндуюць дачкі узбекскага прэзідэнта. На шчасце, нейкія рашэнні былі знойдзеныя, і працу ў Ташкенце, мабыць, удалося наладзіць. Але спробы МДУ хаваць або замоўчваць скандалы ў сваіх філіялах ніяк не спрыяюць павышэнню прэстыжнасці і прывабнасці гэтага ВНУ. Зрэшты, на тэрыторыі былога СССР рэпутацыя МДУ пакуль яшчэ дастаткова высокая.

Такая інтэрнацыяналізацыя ўнутранага рынку адукацыйных паслуг можа спрыяць павышэнню якасці нацыянальных адукацыйных праграм, але яшчэ больш за гэта стымулюе асваенне нашага рынку замежнымі правайдэрамі вышэйшай адукацыі.

Для падтрымкі беларускіх ВНУ большы сэнс маюць праграмы іх супрацоўніцтва з прэстыжнымі замежнымі ўніверсітэтамі. Мабыць, аб адным з такіх праектаў пераважна і ішла размова ў заяве Аляксандра Жука. У выніку перамоваў са сваімі казахскімі калегамі намеснік міністра мог сапраўды захапіцца амбіцыйным праектам стварэння ў Беларусі «міжнароднага ўніверсітэта вышэйшага ўзроўню» па ўзоры новага ўніверсітэта імя Нурсултана Назарбаева ў Астане.

Гэтая ВНУ, па словах яго прэзідэнта Аслана Сарынжыпава, прэтэндуе на тое, каб стаць адным з вядучых універсітэтаў на еўразійскім кантыненце. З гэтай мэтай ўжо заключаныя пагадненні аб супрацоўніцтве з дзевяццю замежнымі ўніверсітэтамі, якія ўваходзяць у трыццатку лепшых ВНУ свету. Але і сам гэты ВНУ ўжо прэтэндуе на месца сярод самых дарагіх вышэйшых навучальных устаноў планеты. Год навучання ў ім каштуе USD 19 тыс. На 90% выкладчыцкі склад павінен быць сфарміраваны з замежных спецыялістаў, а праграмы навучання павінны капіяваць праграмы партнёрскіх універсітэтаў. Стваральнікі гэтага ВНУ спадзяюцца, што на працягу 50 гадоў ён стане нацыянальным універсітэтам міжнароднага ўзроўню. Гэты прывабны бізнес-праект з гіганцкімі дзяржаўнымі і прыватнымі інвестыцыям відавочна мае шанцы на поспех толькі дзякуючы свайму ўсёмагутнаму патрону - Нурсултану Назарбаеву.

У міністэрстве адукацыі Беларусі, магчыма, разлічваюць на тое, што ім ўдасца паўтарыць гэты фокус і знайсці магутнага патрона для аналагічнага праекта і ў нашай краіне. Розніца толькі ў тым, што Казахстан даўно вестэрнізаваў сваю вышэйшую адукацыю ў дачыненні да структуры, зместу і акадэмічных правоў, а Беларусь пакуль не жадае збочваць са свайго самабытнага шляху, які вядзе ў тупік.

Паволе community.livejournal.com/nmnby