Ёсьць і такая кніга

Кніга кліўлэндзкай беларускі Сьвятланы Белай “Да роднага ганку” выйшла ў 2009 г. у менскім выдавецтве Віктара Хурсіка. Выданьне мае падзагаловак “З журналісцкага нататніка пачатку 90-х. Гутаркі зь віленскімі беларусамі Амэрыкі”. Тут прыводзяцца запісаныя аўтаркай гутаркі з Раісай Галяк, Вітаўтам Тумашам, Мікалаем Шчорсам, Антонам Шукелойцем, успаміны Ірэны і Людвікі Будзькаў, а таксама Антона Шукелойця пра Мітрафана Рэпкава-Смаршчка ды ўласнаручна напісаныя ўспаміны Часлава Найдзюка. Частка зь іх друкавалася ў пачатку 1990-х у часапісе “Полацак”.

Выклікаюць здзіўленьне выдрукаваныя ў кнізе ўспаміны Яніны Каханоўскай і яе дачкі Юліі Андрусышынай (бабулі і маці Багдана Данчыка-Андрусышына). Незразумела, якое дачыненьне гэтыя жанчыны маюць да віленскіх беларусаў (абедзьве нарадзіліся і жылі ў Менску), а сама Яніна Каханоўская ў пачатку сваіх успамінаў (с. 80) прызнаецца, што ўпершыню Вільню наведала ўвесну 1944 году, калі прыехала на сьвяткаваньне 25-х угодкаў Беларускай гімназіі. Дый “віленскасьць” Мікалая Шчорса, Антона Шукелойця і Часлава Найдзюка таксама можна паставіць пад сумніў. Вільня для іх была родным горадам толькі падчас навучаньня ва ўнівэрсытэце. Напрыклад, агульнавядома, што браты Шчорсы – са Стаўпеччыны, што яны ня раз потым падкрэсьлівалі. Старэйшы з братоў нават падпісваўся – Мікола Панямонскі.

Падрабязна разглядаць кожны ўспамін немагчыма ў газэтнай рэцэнзіі. Неабходна толькі ўзгадаць значную колькасьць рэдактарскіх і карэктарскіх хібаў, успаміны часта абрываюцца (як Шукелойця), абцяжараныя лішнімі дэталямі, або па-просту нерэдагаваныя, як, напрыклад, інтэрвію зь Мікалаем Шчорсам.

Здаецца, яго толькі зьнялі з дыктафона і ў гэткім-жа выглядзе зьмешчана ў кнізе з карэктарскімі памылкамі. Прыкладам, герой па некалькі разоў згадвае адно і тое-ж (як летувісы і саветы фундавалі заходнебеларускі рух, што Шчорс з-пад Беластоку ўцякаў ад саветаў на дамскім ровары ў нямецкую акупацыйную зону). Такога кшталту рэчы (паўторы) абцяжарваюць тэкст і мусяць адсочвацца рэдактарам.

 Далей на с. 138. “[М.Ш.] … раз я спаткаўся ў яго з гэтым яго прэзыдэнтам-католікам… Як жа яго прозьвішча?” / “Шукелойц?” [С.Б.] / “Не, ён не зьяўляўся прэзыдэнтам, ён быў старшынём грамадзкай арганізацыі БАЗА” [М.Ш.] / “Мусіць Сяжыч?” [С.Б.] / “Сяжыч, так!”. Няправільнае напісаньне  (а мо няведаньне?) прозьвішча старшыні (да таго-ж праваслаўнага) Рады БНР (1982—1996) – а ўспаміны запісваліся ў першай палове 1990-х – сее сумненьне ў абазнанасьці Сьвятланы Белай у эміграцыйнай праблематыцы.

Таксама на с. 127 Вацлаў Пануцэвіч названы Пацукевічам, хоць крыху ніжэй падаецца правільнае напісаньне прозьвішча, але сьцьвярджаецца, што дзеяч зьмяніў яго з Пацукевіча (але насамрэч з Папуцэвіча). Да таго-ж “эндэк” (с. 128) гэта ня тэрмін, а скарот назвы сябра Польскай нацыянал-дэмакратычнай партыі. Таксама правільна пісаць інжынэр Мікола Шкялёнак, а не Шкілёнак (с. 126), доктар Баляслаў Грабінскі, а не Драбінскі (с. 138).

А вось і іншыя памылкі. Вітаўт Тумаш за часамі Другой сусьветнай рэдагаваў ў Бэрліне вядомую газэту “Раніцу”, а не “Беларускую газэту”, якая ў сваю чаргу, выдавалася ў Менску (с. 130). Янка Станкевіч не дажыў да 100 год (с. 136), а пражыў 85 (1891–1976). Айцец Васіль Кендыш (с. 187, гэта ўжо успаміны Антона Шукелойця), не выяжджаў у Паўднёвую Амэрыку, а жыў і памёр у штаце Масачусэтс). Іван Касяк кіраваў толькі Беларускім Кангрэсавым Камітэтам, а ня БАЗА (с. 188). Прозьвішча безыменнага вядомага баптысцкага дзеяча з Канады – Рапэцкі (с. 195), першы сьвятар, што прыехаў у Менск летам 1941 г. быў Уладзімер Фінькоўскі, а не Клінкоўскі (с. 198), айцец Кушнер меў імя Іаан (а ня Ян, с. 201), каталіцкі сьвятар, які прыехаў у Менск, Рыбалтоўскі, а не Дубалтоўскі (с. 202). На с. 203 сьцьвярджаецца, што Вінцэнт Гадлеўскі прыехаў зь Нямеччыны ў канцы 1943 г., хоць на с. 205 пішацца, што ён быў расстраляны на Каляды 1942 г. Не мог ён прыехаць у канцы 1943 г. зь Нямеччыны (с. 203), бо быў ужо год як расстраляны немцамі ў Трасцянцы (24 сьнежня 1942 г.). Язэп Пазьняк (Вайніловіч) не кіраваў БАЗА, а ўзначальваў Нью-Ёрскі аддзел (с. 204), летувіскі капэлян у Менску Ігнатовіч (Ігнатавічус) меў імя Зянон, а не Сымон (с. 206).

У адным месцы кнігі Мікалай Шчорс піша, як пра цяпер жывучага, свайго малодшага брата Ігара. Так у пачатку 1990-х і было, але Ігар Шчорс памёр у 1998 г., і варта было ў тэксьце неяк згадаць пра гэта. Далей старэнькі Шчорс так і ня здолеў прыгадаць як правільна пішацца прозьвішча кіраўніка БНС падчас вайны Івана Ермачэнкі. У кнізе так і пайшло – Яроміч (с. 139). І такія памылкі трапляюцца вельмі часта. Згаданыя ды іншыя недагляды мусяць быць на сумленьні як аўтаркі, гэтак і рэдактараў кнігі Анатоля Белага і Віктара Хурсіка.

 Віктар Хурсік у прадмове піша: “У гэтай кнізе няма аўтарскага камэнтару. Ён не патрэбен”. Аднак зусім незразумела, чаму? У такога кшталту тэкстах проста неабходна камэнтаваць падзеі, падаваць зьвесткі пра асобаў і тлумачыць некаторыя моманты, якія згадваюцца ў кнізе. Пагатоў ужо выйшла некалькі падобных выданьняў, на якія можна раўняцца.

І апошняе. Кніга багата ілюстраваная, але адзін са здымкаў падпісаны недарэчна. Так, на здымку, дзе пісьменьнікі пазіруюць перад фатографам (с. 220) вынікае, што сапраўднае прозьвішча Алеся Салаўя – Шырокаў, а Ўладзімера Сядуры – Сіняк. Аднак гэта Тодар Лебяда быў Шырокавым, а Сіняк (ці Зіняк) сапраўднае прозьвішча вядомага эміграцыйнага дзеяча Сяргея Хмары. Прычым і Лебяда, і Хмара ёсьць на тым-жа фота.

Пасьля знаёмства з кнігай Сьвятланы Белай застаецца шмат пытаньняў і вялікі сумніў, што аўтарка насамрэч зьяўляецца спэцыялістам у беларускай эміграцыйнай праблематыцы.

http://e-krama.com